Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 12 वीर कूँवर सिंहः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 12 वीर कूँवर सिंहः

प्रश्न 1.
भारतीय-स्वतन्त्रतान्दोलनस्य अनुपमः सेनानी कः आसीत् ?
(a) वीर कुंवर सिंहः
(b) महात्मा गाँधी:
(c) कालीदासः
(d) भैरवानन्दः
उत्तर-
(a) वीर कुंवर सिंहः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 12 वीर कूँवर सिंहः

प्रश्न 2.
कुँवरसिंहस्य पिताः कः आसीत् ?
(a) साहेबभीम सिंहः
(b) साहेबजादा सिंहः
(c) राधा राम सिंहः
(d) भरव सिंहः
उत्तर-
(b) साहेबजादा सिंहः

प्रश्न 3.
कुँवरसिंहस्य जन्म कस्मिन् ग्रामे अभवत् ?
(a) भोजपुरे
(b) मथिलाग्रामे
(c) जगदीशपुरग्रामे
(d) शाहाबादे
उत्तर-
(c) जगदीशपुरग्रामे

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 12 वीर कूँवर सिंहः

प्रश्न 4.
कुँवरसिंहः वस्या भक्तः आसीत् ।
(a) देव्याः
(b) विष्णुः
(c) गणेशः
(d) शिवः
उत्तर-
(a) देव्याः

प्रश्न 5.
कस्य कन्यया कँवरसिंहस्य विवाहः अभवत् ?
(a) कालिदासस्य
(b) भैरवसिंहस्य
(c) साहेबजादासिंहस्य
(d) फतेहनारायणसिंहस्य
उत्तर-
(d) फतेहनारायणसिंहस्य

प्रश्न 6.
कूषां दमनचक्रेणं वीरपुत्राः निगृहीताः ?
(a) न्यायव्यवस्थायां
(b) ज्वालां
(c) आंग्लानां
(d) आरवेते
उत्तर-
(c) आंग्लानां

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 12 वीर कूँवर सिंहः

प्रश्न 7.
भोजपुरमण्डलं कुत्र विधते?
(a) बिहारप्रान्ते
(b) उत्तरप्रदेशे
(c) झारखण्डे
(d) वने
उत्तर-
(a) बिहारप्रान्ते

प्रश्न 8.
कति सैनिकैः सह कुँवरसिंहऽनवरं पराजितवान् ?
(a) 550
(b) 1000
(c) 100
(d) 500
उत्तर-
(d) 500

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 12 वीर कूँवर सिंहः

प्रश्न 9.
कुंवरसिंहः कं खड्गेन खण्डितवान् ?
(a) हस्तं
(b) दंतं
(c) पादम्
(d) कर्ण
उत्तर-
(a) हस्तं

प्रश्न 10.
भारते आंग्लविद्रोहस्य ज्वाला प्रखररूपेण कदा प्रजवलिता आसीत् ?
(a) 1857
(b) 1845
(c) 1847
(d) 1947
उत्तर-
(b) 1845

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 12 वीर कूँवर सिंहः

प्रश्न 11.
भारतस्य प्रथमः स्वतन्त्रता संग्रामः कदा अभवत् ?
(a) 1857
(b) 1845
(c) 1947
(d) 1789
उत्तर-
(a) 1857

प्रश्न 12.
विजयदिवसः कदा घोषितः ?
(a) 23 अप्रैल 1858
(b) 25 अप्रैल 1858
(c) 25 अप्रैल 1958
(d) 27 अप्रैल 1858
उत्तर-
(a) 23 अप्रैल 1858

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 12 वीर कूँवर सिंहः

प्रश्न 13.
कुंवरसिंहः कदा दिवंगतः?
(a) 1854
(b) 1856
(c) 1858
(d) 1859
उत्तर-
(c) 1858

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 11 ग्राम्यजीवनम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 11 ग्राम्यजीवनम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 11 ग्राम्यजीवनम्

प्रश्न 1.
भारते कूषां संख्या अधिका अस्ति ?
(a) नगराणाम्
(b) ग्रामाणाम्
(c) वनेषु
(d) नद्यः
उत्तर-
(b) ग्रामाणाम्

प्रश्न 2.
भारतं कूषां देशः अस्ति?
(a) नगराणां
(b) वस्तूनां
(c) ग्रामाणां
(d) स्वर्गस्य
उत्तर-
(c) ग्रामाणां

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 11 ग्राम्यजीवनम्

प्रश्न 3.
अद्य ग्रामे कस्य कल्पना नास्ति?
(a) स्वर्गस्य
(b) नगरस्य
(c) वनस्य
(d) वैज्ञानिकी
उत्तर-
(a) स्वर्गस्य

प्रश्न 4.
देशे ग्रामापेक्षया कूषां संख्या क्रमशः वर्धते ?
(a) ग्रामाणां
(b) नगराणां
(c) वनेषु
(d) वस्तुनां
उत्तर-
(b) नगराणां

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 11 ग्राम्यजीवनम्

प्रश्न 5.
विदेशेषु आमेऽपि कीदृशी समृद्धिः आगता?
(a) राज्ञी
(b) महात्मा
(c) वस्तुनां
(d) वैज्ञानिकी
उत्तर-
(d) वैज्ञानिकी

प्रश्न 6.
प्रचीनकाले ग्राम्यजीवनं कीदृशं आसीत् ?
(a) बहुसुखयम्
(b) सुखयम्
(c) वनम्
(d) दुखम्
उत्तर-
(a) बहुसुखयम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 11 ग्राम्यजीवनम्

प्रश्न 7.
अस्माकं देशे जनाः कुत्र वसन्ति ?
(a) ग्रामे नगरे च
(b) ग्रामे वने च
(c) ग्रामे
(d) नगरे
उत्तर-
(a) ग्रामे नगरे च

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 10 ईद-महोत्सवः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 10 ईद-महोत्सवः

प्रश्न 1.
सामूहिकरूपेण नमाजस्थानम् कः कथ्यते ?
(a) ईद
(b) रोजा
(c) इफ्तार
(d) ईदगाह
उत्तर-
(d) ईदगाह

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 10 ईद-महोत्सवः

प्रश्न 2.
भारतः कः प्रधानादेशः अस्ति ?
(a) धर्मप्रधानाः
(b) कर्मप्रधानाः
(c) देवप्रधानाः
(d) रोजा
उत्तर-
(a) धर्मप्रधानाः

प्रश्न 3.
महम्मदीयानां सर्वोत्तमः उत्सवः कः मन्यते ?
(a) रोजा
(b) इफ्तार
(c) ईद
(d) नमाज
उत्तर-
(c) ईद

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 10 ईद-महोत्सवः

प्रश्न 4.
ईदपर्वाणि महम्मदीयाः चंद्र विलोक्य का प्रारम्भन्ते ?
(a) इफ्तार
(b) ईद
(c) नमाज
(d) रोजा
उत्तर-
(d) रोजा

प्रश्न 5.
नमाजस्थानं किं कथ्यते ?
(a) रोजा
(b) ईदगाहः
(c) ईद
(d) मंदिर
उत्तर-
(b) ईदगाहः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 10 ईद-महोत्सवः

प्रश्न 6.
ईदपर्वाणि व्रतधारिणः किं कुर्वन्ति ?
(a) उपवासं
(b) भोजनम्
(c) नृत्यम्
(d) अनुष्ठानम्
उत्तर-
(a) उपवासं

प्रश्न 7.
ईदावसरे यत् दानं भवति तम् किं कथ्यते ?
(a) जकात
(b) फिरता
(c) जकात इतिफितरा च
(d) ईदम्
उत्तर-
(c) जकात इतिफितरा च

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 10 ईद-महोत्सवः

प्रश्न 8.
हिन्दूनाम् मुख्योत्सवाः कः अस्ति ?
(a) ईद
(b) क्रिस्मस
(c) दीपावली
(d) नमाज
उत्तर-
(c) दीपावली

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 9 बिहारस्य संस्कृतिकं वैभवम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 9 बिहारस्य संस्कृतिकं वैभवम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 9 बिहारस्य संस्कृतिकं वैभवम्

प्रश्न 1.
पद्मश्री जगदम्बा देवी कस्यां कलायां प्रसिद्धा? |
(a) मूर्तिकलायां
(b) चित्रकलायां
(c) संगीतकलायाम्
(d) विद्यायाम्
उत्तर-
(b) चित्रकलायां

प्रश्न 2.
‘जट-जटिन’ इति लोकनृत्यम् कस्मिन् अञ्चले प्रसिद्धम् ?
(a) मिथिलायाम्
(b) अयोध्याम्
(c) भोजपुरामण्डले
(d) पटना मण्डले
उत्तर-
(a) मिथिलायाम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 9 बिहारस्य संस्कृतिकं वैभवम्

प्रश्न 3.
मण्डपाभ्यन्तरे कूषां मूर्तयः स्थाप्यन्ते ?
(a) संगीतम्
(b) चित्रम्
(c) गजानाम्
(d) नृत्यं
उत्तर-
(c) गजानाम्

प्रश्न 4.
नाट्यं कतमो वेदः कवयते ?
(a) पञ्चम्
(b) त्रयः
(c) सप्तम्
(d) चत्वारः
उत्तर-
(a) पञ्चम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 9 बिहारस्य संस्कृतिकं वैभवम्

प्रश्न 5.
कलासु प्रमुखं किम् ?
(a) संगीतम्
(b) चित्रकला
(c) नृत्यम्
(d) मूर्तिकला
उत्तर-
(a) संगीतम्

प्रश्न 6.
झिझिया कम् अस्ति ?
(a) नृत्यम्
(b) चित्रकला
(c) मूर्तिकला
(d) गीतम्
उत्तर-
(a) नृत्यम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 9 बिहारस्य संस्कृतिकं वैभवम्

प्रश्न 7.
अल्पना कम् अस्ति?
(a) गीतम्
(b) मूर्तिकला
(c) चित्रकला
(d) नाट्यम्
उत्तर-
(c) चित्रकला

प्रश्न 8.
क्रीडनकम् कम् अस्ति ?
(a) गीतम्
(b) नृत्यम्
(c) नाट्यम
(d) मूर्तिकलां
उत्तर-
(d) मूर्तिकलां

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 8 नीतिपधानिः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 8 नीतिपधानिः

प्रश्न 1.
मनुष्यरूपेण कू मृगाश्चसन्ति ?
(a) विद्याहीनाः
(b) धनहीनाः
(c) गुणहीनाः
(d) रत्नहीनाः
उत्तर-
(c) गुणहीनाः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 8 नीतिपधानिः

प्रश्न 2.
महात्मनाम् विपदि किम् लक्षणम् भवति ?
(a) धैर्यम्
(b) धनम्
(c) आभुषणाम्
(d) वस्त्रम्
उत्तर-
(a) धैर्यम्

प्रश्न 3.
का धियः जाड्यम् हरति ?
(a) सत्यसंगति
(b) सत्संगति
(c) कुसंगति
(d) विद्या
उत्तर-
(b) सत्संगति

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 8 नीतिपधानिः

प्रश्न 4.
दिक्षु कीर्ति कः तनोति ?
(a) विद्याहीना
(b) सत्संगति
(c) धनहीनाः
(d) मुर्खः
उत्तर-
(b) सत्संगति

प्रश्न 5.
उत्तमजनाः ………. न परित्यजन्ति ।
(a) नरं
(b) न्यायात्
(c) परार्धभिन्न
(d) प्रारब्धकार्य
उत्तर-
(d) प्रारब्धकार्य

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 8 नीतिपधानिः

प्रश्न 6.
धीराः ……….. पद्यः न प्रविचलन्ति ।
(a) न्यायात्
(b) उत्तमजनाः
(c) परार्धभिन्ना
(d) नरं
उत्तर-
(a) न्यायात्

प्रश्न 7.
सज्जनानाम् मैत्री दिनस्य ……….. छाया इव भवति ।
(a) उत्तमजनाः
(b) परार्धभिन्ना
(c) नरं
(d) न्यायात्.
उत्तर-
(b) परार्धभिन्ना

प्रश्न 8.
ज्ञानलवदुर्विदग्धं ………. ब्रह्मपि न रञ्जयति ।
(a) नरं
(b) सत्संगतिः
(c) महात्मा
(d) नीतिनिपुणाः
उत्तर-
(a) नरं

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 8 नीतिपधानिः

प्रश्न 9.
विनैः पुनः पुनरपि प्रतिहन्यमानाः ……… न परित्यजन्ति ।
(a) महात्मा
(b) विघ्नविहताः
(c) उतमजनाः
(d) विशेषज्ञा
उत्तर-
(c) उतमजनाः

Bihar Board Class 8 Social Science History Solutions Chapter 10 अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव

Bihar Board Class 8 Social Science Solutions History Aatit Se Vartman Bhag 3 Chapter 10 अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव Text Book Questions and Answers, Notes.

Bihar Board Class 8 Social Science History Solutions Chapter 10 अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव

Bihar Board Class 8 Social Science अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव Text Book Questions and Answers

पाठगत प्रश्नोत्तर

प्रश्न 1.
औपनिवेशिक शहर, मध्यकालीन शहर से किस प्रकार भिन्न थे ? कक्षा में चर्चा करें।
उत्तर-
मध्यकालीन शहर परम्परागत व्यवसायों, शासन-सत्ता के केन्द्र व मन्दिरों के केन्द्र होने के कारण विकसित हुए थे। जबकि औपनिवेशिक शहर, अंग्रेजों के आधुनिक व्यवसाय-वाणिज्य के कारण विकसित हुए थे। औपनिवेशिक शहरों के विकास के साथ-साथ मध्यकालीन शहरों में वस्तुओं के उत्पादन कम होने लगे, उन वस्तुओं की मांग घटने लगी और ये शहर उजड़ने लगे।

Bihar Board Class 8 Social Science History Solutions Chapter 10 अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव

प्रश्न 2.
भागलपुर एक व्यावसायिक शहर था। क्या आप इस विचार से सहमत हैं ?
उत्तर-
हाँ, मैं इस विचार से सहमत हूँ कि भागलपुर एक व्यावसायिक शहर था। यहां प्राचीनकाल से ही तसर सिल्क का कपड़ा तैयार होता था जिस

कारण इसे सिल्क सिटी कहा जाता था। यहां के बने उत्कृष्ट व कलात्मक .. कपड़ों की माँग यूरोपीय देशों में भेजा जाता था जहाँ इसकी बहुत मांग थी।

प्रश्न 3.
आप किसी शहर के शैक्षणिक, धार्मिक, सार्वजनिक एवं सरकारी भवन की सूची बनाएँ तथा जानकारी प्राप्त करें कि इनका निर्माण कब हुआ? आप यह बताएं कि इसका उपयोग किस काम के लिए किया जाता है?
उत्तर-
छात्र स्वयं करें।

अभ्यास-प्रश्न

प्रश्न 1.
सही या गलत बताएँ

  1. भागलपुर शहर का विकास औपनिवेशिक शहरों से भिन्न परम्परागत शहर के रूप में हुआ।
  2. मुस्लिम काल में भागलपुर शहर सूफी संस्कृति का केन्द्र नहीं था।
  3. उन्नीसवीं सदी में भागलपुर में बंगाली और मारवाड़ी समुदाय का आगमन हुआ।
  4. भारत में आधुनिक शहरों का विकास औद्योगीकरण के साथ हुआ।
  5. प्रेसिडेंसी शहरों में ‘गोरे’ और ‘काले’ लोग अलग-अलग इलाकों में रहते थे।

उत्तर-

  1. सही
  2. गलत
  3. सही
  4. सही
  5. सही

प्रश्न 2.
निम्नलिखित के जोड़े बनाएँ

  1. प्रेसिडेंसी शहर – (क) बरेली, जमालपुर
  2. रेलवे शहर – (ख) बम्बई, कलकत्ता, मद्रास
  3. औद्योगिक शहर – (ग) कानपुर, जमशेदपुर

उत्तर-

  1. प्रेसिडेंसी शहर – (ख) बम्बई, कलकत्ता, मद्रास
  2. रेलवे शहर – (क) बरेली, जमालपुर
  3. औद्योगिक शहर – (ग) कानपुर, जमशेदपुर

Bihar Board Class 8 Social Science History Solutions Chapter 10 अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव

प्रश्न 3.
रिक्त स्थानों को भरें

  1. भागलपुर नगरपिालिका की स्थापना ………… ई० में हुई थी।
  2. भागलपुर में सिल्क कपड़ा उत्पादन का केन्द्र ……….. और था।
  3. भागलपुर में सांस्कृतिक गतिविधियों को बढ़ावा देने वाले प्रमुख संस्कृतिकर्मी ………….. थे। ।
  4. रेलवे स्टेशन कच्चे माल का ……… और आयातित वस्तुओं का …………… था।
  5. कालजयी उपन्यास ………….. की रचना शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय ने की थी।

उत्तर-

  1. 1864
  2. चम्पानगर, नाथनगर मोहल्ला
  3. शरतचन्द्र, अशेंदु बाबु, हरिकुंज
  4. संग्रह केन्द्र, वितरण बिन्दु
  5. देवदास ।

आइए विचार करें

प्रश्न (i)
शहरीकरण का आशय क्या है ?
उत्तर-
व्यापारिक एवं राजनीतिक कारणों से किसी क्षेत्र में होनेवाली – विकास एवं समृद्धि के उस क्षेत्र में शहरीकरण की प्रक्रिया शुरू हो जाती है। धार्मिक केन्द्र के रूप में भी जब किसी क्षेत्र में आस-पास के लोगों का वहां आकर बसना शुरू हो जाता है तो उस क्षेत्र में शहरीकरण शुरू हो जाता है।

किसी क्षेत्र में जब अमीर वर्ग एवं गरीब वर्ग दोनों रहते हों और वहां व्यापार फलना-फूलना शुरू हो जाता है तो उस क्षेत्र में शहरीकरण की प्रक्रिया शुरू हो जाती है।

Bihar Board Class 8 Social Science History Solutions Chapter 10 अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव

प्रश्न (ii)
अठारहवीं सदी में नये शहरी केन्द्रों के विकास की प्रक्रिया पर प्रकाश डाले?
उत्तर-
अठारहवीं सदी में शहरों की स्थिति में बदलाव आने लगा। राजनीतिक तथा व्यापारिक गतिविधियों में परिवर्तन के साथ पुराने शहर पतनोन्मुख हुए और नए शहरों का विकास होने लगा। मुगल सत्ता के धीरे-धीरे कमजोर होने के कारण शासन से संबद्ध शहरों का पतन होने लगा। नई क्षेत्रीय शासन केन्द्र लखनऊ, हैदराबाद, सेरिंगापटम, पुणा, नागपुर, बड़ौदा आदि नये शहरी केन्द्रों के रूप में स्थापित होने लगे। व्यापारी, शिल्पकार, कलाकार, प्रशासक तथा अन्य विशिष्ट सेवा प्रदान करने वाले लोग इन नये शासक केन्द्रों की ओर काम तथा संरक्षण की तलाश में आने लगे । व्यापारिक व्यवस्था में परिवर्तन के कारण भी शहरी केन्द्रों में बदलाव के चिह्न देखे गये।

यूरोपीय व्यापारिक कम्पनियों ने मुगल काल में ही विभिन्न स्थानों पर अपने व्यापारिक केन्द्र स्थापित किए जैसे पुर्तगालियों ने गोवा में, डचों ने मछलीपट्टनम में, अंग्रेजों ने मद्रास (चेन्नई) में, फ्रांसीसियों ने पांडिचेरी (पुदुचेरी) में । व्यापारिक गतिविधियों में विस्तार के कारण इन व्यापारिक केन्द्रों के आस-पास शहर विकसित होने लगे । जब व्यापारिक गतिविधियां अन्य स्थानों पर केन्द्रित होने लगीं तब पुराने व्यापारिक केन्द्र और बंदरगाह अपना महत्त्व खोने लगे।

प्रश्न (iii)
ग्रामीण एवं शहरी अर्थव्यवस्था के अंतर को स्पष्ट करें?
उत्तर-
गाँव के लोगों का मुख्य काम खेती होता है जबकि शहरों में अन्य तरह के व्यवसाय किए जाते हैं। गाँवों में अधिकांशतः किसान और खेती के कामों से जुड़े मजदूर व छोटे-मोटे काम करने वाले लोग और छोटे स्तर पर सब्जियाँ, राशन व अन्य दैनिक कामों में आने वाले वस्तुओं के छोटे दुकानदार रहते हैं। जबकि शहरों में छोटे-मध्यम बड़े व्यापारी, शिल्पकार, शासक तथा ‘अधिकारी रहते हैं। पहले अक्सर शहरों की किलेबंदी की जाती थी, जो ग्रामीण

क्षेत्रों से इसके अलगाव को चिह्नित करती थी। शहरों का ग्रामीण जनता पर प्रभुत्व होता था और वे खेती से प्राप्त करों और अधिशेष के आधार पर फलते-फूलते थे। अत: ग्रामीण एवं शहरी अर्थव्यवस्था में स्पष्ट और बड़ा अंतर था।

Bihar Board Class 8 Social Science History Solutions Chapter 10 अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव

प्रश्न (iv)
भागलपुर शहर एक व्यावसायिक एवं सांस्कृतिक नगर था। कैसे?
उत्तर-
प्राचीन भागलपुर शहर की पहचान एक व्यावसायिक और ‘सांस्कृतिक केन्द्र के रूप में रही है। घने मुहल्लों और दर्जनों बाजार से घिरा भागलपुर एक महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक एवं व्यावसायिक शहरी केन्द्र था। शायरी एवं नृत्य संगीत आमतौर पर मनोरंजन के साधन थे । इस शहर में ऐशो-आराम सिर्फ कुछ अमीर लोगों के हिस्से में आते थे। अमीर और गरीब के बीच फासला बहुत गहरा था। यहाँ व्यापारी, अधिकारी, सरकारी छोटे-बड़े कर्मचारी, कारीगर, जुलाहे, बुनकर, मजदूर; हर वर्ग के लोग रहते थे।

रेलवे का विकास और शहर से सटे रेलवे और गंगा नदी के किनारे बसे होने के कारण शहर की व्यापारिक गतिविधियों में और भी तेजी आई जिससे महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक शहर के रूप में इसे विकसित होने का अवसर प्राप्त हुआ। यहाँ बैंकिंग, कम्पनियों के विक्रय एजेंट, हड्डी के काम के अतिरिक्त सिल्क, सूती, ऊनी कपड़े, किराना, अनाज, तेल का थोक व्यापार होता था। इस शहर का सबसे प्रसिद्ध उद्योग तसर सिल्क का कपड़ा तैयार करना था। यह व्यवसाय बहुत पुराने समय से चला आ रहा था। जिसके कारण इसे सिल्क सिटी भी कहा जाता है। यहाँ का कपड़ा यूरोपीय देशों को भेजा जाता था, जहाँ इसकी बहुत मांग थी।

भागलपुर की सांस्कृतिक विरासत भी कम महत्त्वपूर्ण नहीं रही है। इस शहर में अनेक नामी-गिरामी साहित्यकारों, संस्कृतिकर्मी, रंगकर्मी, शिल्पकार, संगीतकारों एवं फोटोग्राफों का जमघट लगा रहता था । नामी लेखक शरतचन्द्र, विभूति भूषण बंधोपाध्याय, रविन्द्रनाथ टैगोर भागलपुर प्रवास कर चुके थे। प्रसिद्ध लेखक बलाई चंद्र मुखर्जी उर्फ बनफूल ने यहाँ लंबे समय तक लेखन कार्य किया था। साहित्यकार व रंगकर्मी राधाकृष्ण सहाय यहीं के थे जिन्होंने कई रचनाओं का बंगला से हिन्दी में अनुवाद किया। शरतचन्द्र ने कालजयी उपन्यास ‘देवदास’, विभूति भूषण बंधोपाध्याय ने ‘पथेर पांचाली’ का सृजन भागलपुर में ही रहकर किया। अतः भागलपुर शहर एक व्यावसायिक एवं सांस्कृतिक नगर था।

प्रश्न (v)
भागलपुर को सिल्क सिटी (रेशमी शहर) कहा जाता है। ‘क्यों?
उत्तर-
भागलपुर शहर का सबसे प्रसिद्ध उद्योग तसर सिल्क का कपड़ा तैयार करना था। यह व्यवसाय यहाँ बहुत पुराने समय से चला आ रहा था। इसलिए इस शहर को सिल्क सिटी भी कहा जाता है। यहाँ 1810 में करीब 3275 करघे चल रहे थे। इस व्यवसाय का प्रमुख केन्द्र चम्पानगर और नाथनगर मुहल्ला था। रेशम और सूत की मिलावट से ‘बाफ्टा’ तैयार किया जाता था। यहाँ का कपड़ा यूरोपीय देशों को भेजा जाता था, जहाँ इसकी बहुत मांग थी। इन्हीं कारणों से भागलपुर को सिल्क सिटी (रेशमी शहर) कहा ‘जाता था।

Bihar Board Class 8 Social Science History Solutions Chapter 10 अंग्रेजी शासन एवं शहरी बदलाव

प्रश्न (vi)
शहरों के सामाजिक परिवेश को समझाएँ।
उत्तर-
शहरों में कई तरह के व्यवसाय किये जाने से यहाँ हर वर्ग के लोग रहते हैं। शहरों में व्यापारी, शिल्पकार, शासक, अधिकारी, कामगार, मजदूर, बुनकर, जुलाहे प्रायः हर वर्ग के लोग रहते हैं। पर वहाँ मुख्य तौर पर तीन वर्ग दिखते हैं। एक तो बहुत अमीर लोग जो शासन या व्यापार से जुड़े होते हैं। दूसरे, मध्य वर्ग जो कि शासन से जुड़े अधिकारी या कर्मचारी होते हैं और तीसरे मजदूर या घरों में काम करने वाले कामगार और अन्य बेहद गरीब लोग । अमीर लोग सुविधा सम्पन्न घरों या आलीशान, भवनों में रहते हैं जबकि गरीब लोग झुग्गी-झोंपड़ियों में, जहाँ सुविधा बिल्कुल नगण्य होती है।

आइए करके देखें

प्रश्न (i)
आप अपने राज्य के किसी शहर के इतिहास का पता लगाएँ तथा शहर के फैलाव और आबादी के बसाव के बारे में बताएँ । साथ ही शहर में संचालित व्यावसायिक, शैक्षणिक व सांस्कृतिक गतिविधियों के विषय में जानकारी दें।
संकेत-
यह परियोजना कार्य है, शिक्षक की सहायता से स्वयं करें।
अथवा, पाठ में भागलपुर शहर का दिया गया ब्यौरा देखें।

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 7 ज्ञानं भारः क्रियां विना

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 7 ज्ञानं भारः क्रियां विना

प्रश्न 1.
प्रथमः युवक किम् अकरोत्
(a) अस्थिसञ्चयम्
(b) चर्मभासरूधिरं
(c) वृक्षादवतीर्य
(d) सिंहेन
उत्तर-
(a) अस्थिसञ्चयम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 7 ज्ञानं भारः क्रियां विना

प्रश्न 2.
चर्ममांसरूधिरं कून संयोजितम् ?
(a) प्रथमः
(b) द्वितीयेन
(c) तृतीया
(d) चतुर्थेन
उत्तर-
(b) द्वितीयेन

प्रश्न 3.
चतुर्थः वृक्षादवतीर्य कुत्र गतः ?
(a) मार्गम्
(b) जलम्
(c) वनम्
(d) गृहम्
उत्तर-
(d) गृहम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 7 ज्ञानं भारः क्रियां विना

प्रश्न 4.
विद्यायाः का उत्तमा?
(a) धन
(b) रूपयम्
(c) बुद्धि
(d) संस्कृति
उत्तर-
(c) बुद्धि

प्रश्न 5.
योऽपि कून व्यापादिताः ?
(a) मृगेन
(b) सिंहेन
(c) वृक्षे
(d) गृहम्
उत्तर-
(b) सिंहेन

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 7 ज्ञानं भारः क्रियां विना

प्रश्न 6.
कदाचित् तैः ………… मन्त्रितम् ।
(a) विप्रैः
(b) मित्रैः
(c) विद्या
(d) साधुभिः
उत्तर-
(b) मित्रैः

प्रश्न 7.
राजपरिग्रहः ………… विना न लभ्येत ।
(a) रत्नं
(b) धनं
(c) बुद्धिं
(d) विद्यां
उत्तर-
(d) विद्यां

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 7 ज्ञानं भारः क्रियां विना

प्रश्न 8.
त्रयोऽपि ………. व्यापादिताः।
(a) सिंहेन
(b) दस्युना
(c) मृगेन
(d) प्रेरितः
उत्तर-
(a) सिंहेन

प्रश्न 9.
……….. चरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ।
(a) विशाल
(b) अल्प
(c) तुच्छः
(d) उदार
उत्तर-
(d) उदार

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 7 ज्ञानं भारः क्रियां विना

प्रश्न 10.
तृतीयः पुरुषः सुबुद्धिना ……….।
(a) विद्यां
(b) वारितः
(c) प्रेरितः
(d) उदारः
उत्तर-
(c) प्रेरितः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 6 संस्कृतसाहित्ये पर्यावरणम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 6 संस्कृतसाहित्ये पर्यावरणम्

प्रश्न 1.
ज्येष्ठयासा मध्याह्नः कून वर्णितः ?
(a) बाणभट्टेन
(b) कुमारौ
(c) कातिदासेन
(d) वाल्मीकिः
उत्तर-
(a) बाणभट्टेन

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 6 संस्कृतसाहित्ये पर्यावरणम्

प्रश्न 2.
जलाशयेषु कमलानां वर्णनं कः करोति ?
(a) बाणभट्टेन
(b) कालिदासः
(c) बाल्मीकिः
(d) पाणिनी
उत्तर-
(b) कालिदासः

प्रश्न 3.
प्रकृतिवर्णनं कुत्र आवश्यकम् ?
(a) पम्पा
(b) शकुन्तलानाटकू
(c) पर्यावरणेषु
(d) संस्कृतकाव्येषु
उत्तर-
(d) संस्कृतकाव्येषु

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 6 संस्कृतसाहित्ये पर्यावरणम्

प्रश्न 4.
वाल्मीकिः क सरोवरं वर्णयति ?
(a) ग्रामम
(b) पर्यावरण
(c) पम्पा
(d) वनम्
उत्तर-
(c) पम्पा

प्रश्न 5.
औषधयो देव्यः कुत्र कथज्य स्तूयन्ते ?
(a) संस्कृतकाव्येष
(b) देवेषु
(c) मंत्रेषु
(d) महिमा
उत्तर-
(a) संस्कृतकाव्येष

प्रश्न 6.
इरा विश्वस्मै ………… जायते ।
(a) देवाय
(b) भुवनाय
(c) चारुतरम
(d) रोमन्थम्
उत्तर-
(b) भुवनाय

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 6 संस्कृतसाहित्ये पर्यावरणम्

प्रश्न 7.
सर्व प्रिये………… वसन्ते।।
(a) निम्नतरं
(b) चारुतरम्
(c) वारीणि
(d) भुवणाय
उत्तर-
(b) चारुतरम्

प्रश्न 8.
स्वयं न ……….. पिबन्ति नधः ।
(a) जलम्
(b) दुग्धानि
(c) वारीणि
(d) पाठं
उत्तर-
(c) वारीणि

प्रश्न 9.
मृगकुलं …………. अभ्यस्यतु ।
(a) पाठं
(b) चारूतरम्
(c) रोमन्थम्
(d) सरोवरम्
उत्तर-
(c) रोमन्थम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 6 संस्कृतसाहित्ये पर्यावरणम्

प्रश्न 10.
ता नो ……….. अंहसः ।
(a) गच्छन्तु
(b) देवाय
(c) पाठं
(d) मुञ्चन्तुः
उत्तर-
(d) मुञ्चन्तुः

प्रश्न 11.
वाल्मीकिः ………… पम्पां वर्णयति ।
(a) सरोवरश्रेष्ठां
(b) नदी श्रेष्ठाम्
(c) वनश्रेष्ठाम्
(d) पाठं
उत्तर-
(a) सरोवरश्रेष्ठां

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 6 संस्कृतसाहित्ये पर्यावरणम्

प्रश्न 12.
स्वयं न खादन्ति …………. वृक्षाः।
(a) पत्राणि
(b) फलानि
(c) मोदकम्
(d) जलम्
उत्तर-
(b) फलानि

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 5 संस्कृतस्य महिमा

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 5 संस्कृतस्य महिमा

प्रश्न 1.
संस्कृतं विना का नास्ति ? ।
(a) संस्कारः
(b) विद्या
(c) संस्कृति
(d) विचारा:
उत्तर-
(c) संस्कृति

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 5 संस्कृतस्य महिमा

प्रश्न 2.
कस्यांभाषायां वेदाः उपलम्यन्ते ?
(a) संस्कृतभाषायाम्
(b) व्याकरणशास्त्रे
(c) प्राकृतभाषायाम्
(d) खगोलशास्त्रस्य
उत्तर-
(a) संस्कृतभाषायाम्

प्रश्न 3.
पाणिनिः कस्मिन् शास्त्रे निपुणः ?
(a) खगोलशास्त्रे
(b) व्याकरणशास्त्रे
(c) दर्शनशास्त्रे
(d) रसायनशास्त्रे
उत्तर-
(b) व्याकरणशास्त्रे

प्रश्न 4.
कस्य अध्ययनम् आवश्यकम् ?
(a) वनस्पतिविज्ञानस्य
(b) नानाग्रन्थस्य
(c) साहित्स्य
(d) संस्कृतस्य
उत्तर-
(d) संस्कृतस्य

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 5 संस्कृतस्य महिमा

प्रश्न 5.
संगीतरत्नाकरः कस्मिन् शास्त्रे ग्रन्थः ?
(a) संगीतशास्त्रे
(b) संस्कृतशास्त्रे
(c) व्याकरणशास्त्रे
(d) खगोलशास्त्रे
उत्तर-
(a) संगीतशास्त्रे

प्रश्न 6.
आर्यभट्टः कस्य शास्त्रस्य ग्रन्थकार: ?
(a) खगोलशास्त्रे
(b) बीजगणिते
(c) चिकित्साशास्त्रे
(d) भौतिकविज्ञाने
उत्तर-
(a) खगोलशास्त्रे

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 5 संस्कृतस्य महिमा

प्रश्न 7.
किं विना न संस्कृतिः ?
(a) भाषाम्
(b) विद्या
(c) संस्कारम्
(d) संस्कृतं
उत्तर-
(d) संस्कृतं

प्रश्न 8.
संस्कृतं विना न
(a) ज्ञानम्
(b) संस्कृतिः
(c) संरक्षणम्
(d) संस्कारम्
उत्तर-
(b) संस्कृतिः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 5 संस्कृतस्य महिमा

प्रश्न 9.
भाषाणां जननी ………..।
(a) हिन्दी
(b) व्याकरण
(c) संस्कृतम
(d) अंग्रेजी
उत्तर-
(c) संस्कृतम

प्रश्न 10.
इयं भाषा ……….. अस्ति ।
(a) अजरा
(b) अजरा-अमरा
(c) मृता
(d) अमरा
उत्तर-
(b) अजरा-अमरा

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 5 संस्कृतस्य महिमा

प्रश्न 11.
व्याकरणशास्त्रस्य लेखकः ……………।
(a) यास्क:
(b) आर्यभट्टः
(c) देवः
(d) पाणिनिः
उत्तर-
(d) पाणिनिः

प्रश्न 12.
क्रियार्थं ……….. लकाराः सन्ति ।
(a) चत्वारः
(b) पञ्च
(c) दश
(d) अष्टौ
उत्तर-
(c) दश

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 4 चत्वारो वेदाः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 4 चत्वारो वेदाः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 4 चत्वारो वेदाः

प्रश्न 1.
वेदाः कति सन्ति ?
(a) पंचमः
(b) चत्वारः
(c) प्रयः
(d) चत्वारिंशत्
उत्तर-
(b) चत्वारः

प्रश्न 2.
ऋग्वेद कति सूक्तानि सन्ति ?
(a) 1028
(b) 1024
(c) 1022
(d) 1014
उत्तर-
(a) 1028

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 4 चत्वारो वेदाः

प्रश्न 3.
अस्माकं प्राचीना संस्कृतिः कुत्र सुरक्षिता अस्ति ?
(a) ग्रहे
(b) पुराने
(c) रामायणे
(d) वेदे
उत्तर-
(d) वेदे

प्रश्न 4.
ऋग्वेदः कीदृशान् मन्त्रान् धारयति ?
(a) प्राचीनतनाम्
(b) अधुना
(c) प्राचीना
(d) महानतम्
उत्तर-
(a) प्राचीनतनाम् :

प्रश्न 5.
यजुर्वेद कति अध्यायः सन्ति ?
(a) त्रयोदशः
(b) चत्वारिंशत्
(c) चत्वारः
(d) शत्
उत्तर-
(b) चत्वारिंशत्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 4 चत्वारो वेदाः

प्रश्न 6.
ऋग्वेदः कति मण्डलेषु विभक्तः ?
(a) दशम्
(b) शतम्
(c) सप्तम्
(d) त्रयम्
उत्तर-
(a) दशम्

प्रश्न 7.
अथर्ववेदस्य द्वादशेकाण्डे कस्याः स्तुतिः ?
(a) देवाः
(b) गेयात्मकर्मन्त्र
(c) मातृभूम्याः
(d) प्राचीनतमा
उत्तर-
(c) मातृभूम्याः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 4 चत्वारो वेदाः

प्रश्न 8.
अथर्ववेदे कति मंत्राणि सन्ति ?
(a) 5989
(b) 5987
(c) 5988
(d) 5985
उत्तर-
(b) 5987

प्रश्न 9.
सम्पूर्णऽथर्ववेदे कति सूक्तानि सन्ति ?
(a) 720
(b) 710
(c) 730
(d) 750
उत्तर-
(c) 730

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 4 चत्वारो वेदाः

प्रश्न 10.
ऋग्वेदे कति मंत्राणि सन्ति ?
(a) 10500
(b) 10553
(c) 10551
(d) 10552
उत्तर-
(d) 10552

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Questions and Answers

BSEB Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

प्रश्न 1.
कूलस्वित् आश्रितो लोकः ?
(a) क्रोधम्
(b) ज्ञानेन
(c) अज्ञानेन
(d) सत्येन
उत्तर-
(c) अज्ञानेन

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

प्रश्न 2.
कः साधु ?
(a) सर्वभूतहितेरतः
(b) दुर्जयः
(c) युधिष्ठिरः
(d) स्वधर्मम्
उत्तर-
(a) सर्वभूतहितेरतः

प्रश्न 3.
किं ज्ञानम् ?
(a) सर्वभूतहितेरतः
(b) तत्वार्थ सम्बोधनम्
(c) लोभात्
(d) धनम्
उत्तर-
(b) तत्वार्थ सम्बोधनम्

प्रश्न 4.
का दया?
(a) सर्वसुखैषित्वम्
(b) तत्वार्थसम्बोधनम्
(c) स्वधर्मम्
(d) सर्वभूतहितेरतः
उत्तर-
(a) सर्वसुखैषित्वम्

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

प्रश्न 5.
किं ज्ञानम् ?
(a) स्वधर्मम्
(b) लोभम्
(c) धनम्
(d) तत्वार्थसम्बोधनम्
उत्तर-
(d) तत्वार्थसम्बोधनम्

प्रश्न 6.
किं स्थैर्यम् ?
(a) दुर्जयम्
(b) स्वधर्मम्
(c) स्वार्थम्
(d) लोभम्
उत्तर-
(b) स्वधर्मम्

प्रश्न 7.
कः अनन्तकः व्याधि ?
(a) संवादः
(b) सत्यः
(c) ज्ञानः
(d) क्रोधः
उत्तर-
(a) संवादः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

प्रश्न 8.
कुत्र मित्राणि त्यजति ?
(a) क्रोधात्
(b) ज्ञानम्
(c) लोभात्
(d) स्वधर्मम्
उत्तर-
(c) लोभात्

प्रश्न 9.
कः सुदुर्जयः शत्रुः ?
(a) लोभः
(b) क्रोधः
(c) ज्ञानः
(d) अनन्तकः
उत्तर-
(b) क्रोधः

प्रश्न 10.
किं तत्वार्थसम्बोधः?
(a) ज्ञानं
(b) क्रोधः
(c) लोभः
(d) सत्यः
उत्तर-
(a) ज्ञानं

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

प्रश्न 11.
पुंसां दुर्जयः शत्रुः कः?
(a) स्वर्णम्
(b) ज्ञानः
(c) क्रोधः
(d) दुखः
उत्तर-
(b) ज्ञानः

प्रश्न 12.
कः पुमान् पण्डितः ज्ञेयः।।
(a) विद्वान्
(b) धर्मज्ञः
(c) दुर्जयः
(d) निर्दयः
उत्तर-
(b) धर्मज्ञः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

प्रश्न 13.
लोकः ……… आवृतः ।
(a) अज्ञानेन
(b) ज्ञानेन
(c) सत्यः
(d) क्रोधः
उत्तर-
(a) अज्ञानेन

प्रश्न 14.
साधुः ………. स्मृतः।
(a) निर्दयः
(b) ज्ञानेन
(c) सदयः
(d) अज्ञानेन
उत्तर-
(c) सदयः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

प्रश्न 15.
……… सुदुर्जयः शत्रुः।।
(a) लोभः
(b) क्रोधः
(c) सत्यः
(d) असत्य:
उत्तर-
(b) क्रोधः

प्रश्न 16.
अनन्तकः व्याधिः ……….।
(a) क्रोधः
(b) अनन्तकः
(c) लोभः
(d) सत्यः
उत्तर-
(c) लोभः

Bihar Board 9th Sanskrit Objective Answers Chapter 3 यक्ष-युधिष्ठिर संवाद

प्रश्न 17.
इन्द्रियानिग्रहः ………. ।
(a) क्रोधः
(b) लोभः
(c) धैर्यम्
(d) अधैर्यम्
उत्तर-
(c) धैर्यम्